W skrócie
Zgodnie z BS 8539 kotwy bada się na budowie, aby ustalić dopuszczalną nośność, gdy producent nie ma danych dla danego podłoża, lub aby sprawdzić jakość montażu próbnym obciążeniem – na co najmniej 2,5% kotew i co najmniej 3 w każdym obszarze. Kotwa z Europejską Oceną Techniczną (ETA), stosowana zgodnie z nią i zamontowana przez kompetentną osobę pod nadzorem, nie wymaga żadnego z tych badań.
Niniejszy przewodnik wyjaśnia, jak planuje się i przeprowadza badania na budowie zgodnie z normą BS 8539:2012+A1:2021. Nie zastępuje on normy, danych producenta kotew ani instrukcji projektanta lub inżyniera odpowiedzialnego za realizację, który ustala plan badań, obciążenia i współczynniki. Badanie dokumentuje to, co wydarzyło się w dniu jego przeprowadzenia; nie stanowi dopuszczenia mocowania do użytku.
Najważniejsze dane
| Cele badania na budowie | 2 (dopuszczalna nośność; jakość montażu) |
|---|---|
| Kotwy w serii badań wstępnych | 5, montowane wyłącznie do badania |
| Minimalna próbka do badań próbnych (BS 8539) | 2,5% kotew i co najmniej 3 w każdym odrębnym obszarze |
| Minimalna próbka do badań próbnych (NASC TG4:25, kotwienie rusztowań) | 5% (1 na 20) i co najmniej 3 w każdym odrębnym obszarze |
| Ω, gdy kotwa jest zaprojektowana do betonu w strefie rozciąganej (beton zarysowany) | 0,7 |
Dlaczego kotwy bada się na budowie?
Kotwy bada się na budowie, aby ustalić dopuszczalną nośność lub sprawdzić jakość montażu, a BS 8539:2012+A1:2021 traktuje te dwa przypadki oddzielnie.
- Aby ustalić dopuszczalną nośność. Producent nie ma danych o obciążeniach dla podłoża występującego na budowie, więc to badania decydują, jakie obciążenie kotwa może tam przenieść. BS 8539 określa je w punkcie 9.2, a metody w załączniku B.2. Przeczytaj o badaniach wstępnych i obciążeniu badawczym lub oblicz je w naszym kalkulatorze obciążenia badawczego.
- Aby sprawdzić jakość montażu. Kotwy już zamontowane na budowie obciąża się obciążeniem próbnym, aby wykazać, że zostały prawidłowo osadzone. BS 8539 określa je w punkcie 9.3, a metodę w załączniku B.3. Przeczytaj wyjaśnienie badań próbnych.
Badanie próbne nie wykazuje, że kotwa nadaje się do danego podłoża. Pokazuje jedynie, że badane kotwy zostały prawidłowo zamontowane. Dobór kotwy należy do projektanta, a to projektant lub inżynier odpowiedzialny za budowę decyduje, jakie badania są potrzebne.
Kiedy nie trzeba badać kotew w celu ustalenia dopuszczalnej nośności?
Badanie w celu ustalenia dopuszczalnej nośności nie jest potrzebne, gdy kotwa ma ETA, a podłoże spełnia warunki ETA. Obowiązują wtedy dane o obciążeniach podane w ETA.
W przypadku murów „spełnia warunki” oznacza dwie rzeczy. Elementy murowe na budowie muszą mieć wytrzymałość co najmniej taką jak podana w ETA i wymiary nie mniejsze niż w niej wymienione. Jeśli elementy są słabsze lub mniejsze, potrzebne są badania zgodnie z załącznikiem B.2.2 normy BS 8539.
W betonie badania te są rzadko potrzebne, ponieważ BS 8539 zaleca tam kotwy z ETA. Wyjątkiem jest budowa, dla której nie ma odpowiedniej kotwy z ETA, oraz beton, którego stan podaje w wątpliwość wartości z ETA.
Kiedy badanie próbne nie jest potrzebne?
Zgodnie z BS 8539 badanie próbne nie jest potrzebne, gdy kotwa z ETA została zaprojektowana i dobrana do danego zastosowania oraz zamontowana zgodnie z wymaganiami ETA przez kompetentnego montażystę pod nadzorem.
Inne wytyczne mogą wymagać więcej. W przypadku kotwienia rusztowań NASC TG4:25 wymaga badań próbnych przy każdym projekcie rusztowania, także tam, gdzie kotwy były już osadzone. Zobacz badania próbne kotwienia rusztowań. Stosuj się do specyfikacji danej budowy: jeśli przewiduje badania próbne, są one wymagane.
Których kotew zwykle się nie bada?
Trzech rodzajów zamocowań zwykle nie bada się na budowie, a niektórych w praktyce w ogóle nie da się poddać badaniu próbnemu:
- wszystko, co zabetonowane: śruby kotwiące i szyny kotwiące osadzone w betonie podczas betonowania;
- zamocowania wbijane lub wkręcane bezpośrednio: gwoździe wstrzeliwane osadzakami gazowymi lub prochowymi, wkręty samowiercące i małe wkręty do betonu;
- lekkie kołki plastikowe stosowane do prac niekonstrukcyjnych.
Jeśli nie masz pewności, czy zamocowanie na Twojej budowie wymaga badania, zapytaj konstruktora lub producenta kotew.
Czego nie wykaże badanie na budowie?
Badanie na budowie nie wykaże, jak kotwa będzie się zachowywać w betonie zarysowanym. Badania na budowie potwierdzają nośność wyłącznie w betonie niezarysowanym. Jeżeli kotwa jest projektowana do betonu w strefie rozciąganej, gdzie należy spodziewać się zarysowań, projektant przyjmuje w badaniach współczynnik warunków Ω równy 0,7, aby wyznaczyć nośność dopuszczalną. Zwiększa on obciążenie badania wstępnego lub obniża nośność wyznaczoną z badań do zniszczenia. W badaniach sprawdzających współczynnika Ω się nie stosuje.
Ścinanie to osobna kwestia. Obciążenie badania wstępnego ustala się wyłącznie dla rozciągania, dlatego jeśli kotwa będzie przenosić również ścinanie, należy zapytać odpowiedzialnego inżyniera, czy zwiększyć obciążenie badawcze, aby zachować zapas na oba rodzaje obciążenia. Same badania na ścinanie przeprowadza się rzadko: zob. badania na ścinanie.
Jakie badanie jest potrzebne na danej budowie?
| Sytuacja na budowie | Wymagane badanie | Odniesienie do BS 8539 |
|---|---|---|
| Kotwa z ETA, materiał podłoża zgodny z ETA | Brak badania w celu wyznaczenia nośności dopuszczalnej | Nie jest wymagane |
| Kotwa z ETA, mur słabszy lub o mniejszych wymiarach niż podano w ETA | Badania do zniszczenia: co najmniej 15 zgodnie z EAD i jego raportem technicznym lub od 5 do 15 z analizą statystyczną | Załącznik B.2.2 i B.2.2.1 |
| Brak kotwy z odpowiednią ETA dla danego materiału podłoża lub beton w wątpliwym stanie (typ kotwy musi być dopuszczony przez producenta do tego materiału podłoża) | Badania wstępne na 5 kotwach lub od 5 do 15 badań do zniszczenia z analizą statystyczną | Załącznik B.2.3.1 i B.2.3.2 |
| Kotwy zamontowane, wymagana kontrola jakości montażu | Badania sprawdzające na próbce | Punkt 9.3 i załącznik B.3 |
| Kotwa z ETA zaprojektowana, dobrana i zamontowana zgodnie z ETA przez kompetentną osobę pod nadzorem | Brak badania sprawdzającego wg BS 8539 | Nie jest wymagane |
Kto decyduje, czy badania są potrzebne?
O tym, czy badania są potrzebne, jakiego rodzaju, w jakiej liczbie i przy jakim obciążeniu, decyduje projektant lub inżynier odpowiedzialny za realizację. Badający przeprowadza badania i raportuje ich przebieg. Raport z badań dokumentuje fakty. Nie stanowi on dopuszczenia zamocowania do użytku, a badający nie powinien formułować takiego wniosku, chyba że ma do tego odpowiednie kwalifikacje. Zob. co zawiera raport z badań na budowie.
Więcej pytań
Tak. Kotwa z ETA wymaga badań w celu ustalenia nośności dopuszczalnej, gdy podłoże wykracza poza warunki określone w ETA, na przykład gdy elementy murowe są słabsze lub mniejsze, niż podaje ETA. Próby sprawdzające mogą być też potrzebne, jeśli kotwa nie została zamontowana przez kompetentną osobę pod nadzorem albo jeśli wymaga ich specyfikacja projektu.
Nie. Próba sprawdzająca polega na obciążeniu zamontowanej kotwy określonym obciążeniem próbnym i sprawdzeniu, czy przenosi je bez przemieszczenia lub uszkodzenia. Badanie do zniszczenia, nazywane czasem testem wyrywania, polega na obciążaniu kotwy aż do jej zniszczenia w celu zmierzenia jej nośności. Badania do zniszczenia służą do ustalenia nośności dopuszczalnej i nigdy nie wykonuje się ich na kotwach, które mają być użyte w obiekcie.
Nie. Próba sprawdzająca wykazuje jedynie, że badane kotwy zostały prawidłowo zamontowane. To, czy kotwa nadaje się do danego podłoża, wynika z jej ETA lub z badań w celu ustalenia nośności dopuszczalnej.
BS 8539 zaleca, aby wszystkie etapy stosowania kotew, w tym badania, wykonywały kompetentne osoby. Branżowe programy szkoleniowe oceniają i certyfikują osoby przeprowadzające badania. Sprawdź, czy badający ma kwalifikacje do wymaganego rodzaju badania. Programy szkoleniowe mogą wymagać wyższego stopnia kwalifikacji przy badaniach w celu ustalenia nośności dopuszczalnej niż przy próbach sprawdzających.
Kotwy do mocowania rusztowań podlegają wytycznym NASC TG4:25, które wymieniają BS 8539 wśród dokumentów powołanych, ale określają własne współczynniki i liczebność prób dla rusztowań. Na przykład wymagają prób sprawdzających co najmniej 5% kotew mocujących w każdym projekcie. Zobacz kotwy do mocowania rusztowań.
Źródła
- BS 8539:2012+A1:2021 Code of practice for the selection and installation of post-installed anchors in concrete and masonry, punkty 9.2 i 9.3 oraz załącznik B, BSI
- NASC TG4:25 Anchorage systems for scaffolding, rozdziały 9.5 i 9.6, NASC
Badaj kotwy odpowiednim sprzętem
Cyfrowe testery wyrywania Staht t25 i t60 umożliwiają próby sprawdzające kotew do 25 kN i 60 kN, a mostki pozwalają na większy rozstaw podpór.