Hvenær á að prófa festingar á verkstað og hvenær þess þarf ekki

Festingar eru prófaðar á verkstað til að finna leyfilegt viðnám eða til að kanna gæði uppsetningar, og BS 8539:2012+A1:2021 fjallar um þetta tvennt hvort í sínu lagi.

1. Til að finna leyfilegt viðnám. Framleiðandinn hefur engin álagsgögn fyrir grunnefnið á verkstaðnum, svo prófanir ákvarða hvaða álag festingin má bera þar. BS 8539 kveður á um þær í grein 9.2, með aðferðum í viðauka B.2. Lestu um forprófanir og prófunarálag eða reiknaðu það út með reiknivélinni fyrir prófunarálag.
2. Til að kanna gæði uppsetningar. Festingar sem þegar hafa verið settar upp eru álagðar upp að sannprófunarálagi til að sýna að þær hafi verið rétt settar. BS 8539 kveður á um þær í grein 9.3, með aðferðinni í viðauka B.3. Lestu útskýringu á sannprófun.

Sannprófun sýnir ekki að festing henti grunnefni. Hún sýnir aðeins að prófuðu festingarnar hafi verið rétt settar upp. Val á festingu er á ábyrgð hönnuðar, og hönnuður eða verkfræðingur sem ber ábyrgð á verkinu ákveður hvaða prófanir þarf.

Ekki þarf prófun til að finna leyfilegt viðnám þegar festingin hefur ETA og grunnefnið uppfyllir skilyrði ETA. Þá gilda álagsgögnin í ETA.

Fyrir hleðslu þýðir „uppfyllir skilyrðin“ tvennt. Steinarnir á staðnum verða að vera a.m.k. jafn sterkir og gildið í ETA og ekki minni en stærðirnar sem þar eru tilgreindar. Ef steinarnir eru veikari eða minni þarf prófanir, samkvæmt viðauka B.2.2 í BS 8539.

Steypa þarfnast sjaldan þessara prófana, því BS 8539 mælir með festingum með ETA þar. Undantekningar eru verk þar sem engin hentug festing með ETA er til og steypa sem er í slíku ástandi að gildi ETA eru vafasöm.

Samkvæmt BS 8539 þarf ekki sannprófun þegar festing með ETA hefur verið hönnuð og valin fyrir verkið og sett upp eins og ETA krefst, af hæfum uppsetningaraðila undir eftirliti.

Aðrar leiðbeiningar geta krafist meira. Fyrir vinnupallafestingar krefst NASC TG4:25 sannprófana í hverju vinnupallaverkefni, þar á meðal þar sem festingar voru þegar til staðar. Sjá sannprófun vinnupallafestinga. Fylgdu verklýsingunni: ef hún kveður á um sannprófanir þarf að gera þær.

Þrjár gerðir festinga eru yfirleitt ekki prófaðar á verkstað og sumar þeirra er í raun ekki hægt að sannprófa:

• allt sem er steypt í: akkerisboltar og festibrautir sem settar eru í steypuna þegar hún er steypt;
• festingar sem eru reknar eða skrúfaðar beint inn: gas- eða púðurskotnaglar, sjálfborandi skrúfur og litlar steypuskrúfur;
• léttir plasttappar sem notaðir eru í verk sem ekki eru burðarvirki.

Ef þú ert óviss um hvort festing í verkinu þínu þurfi prófun skaltu leita til burðarvirkjahönnuðarins og framleiðanda festingarinnar.

Prófun á staðnum getur ekki sýnt hvernig festing hegðar sér í sprunginni steypu. Prófanir á staðnum sanna aðeins burðargetu í ósprunginni steypu. Þar sem festingin er hönnuð fyrir steypu í togi, þar sem búast má við sprungum, beitir hönnuður ástandsstuðlinum Ω = 0,7 í prófunum til að finna leyfilegt burðarþol. Hann hækkar prófunarálag forprófunar eða lækkar burðarþol sem reiknað er út frá brotprófunum. Staðfestingarálag notar ekki Ω.

Skerálag er sérstakt mál. Prófunarálag forprófunar er ákvarðað fyrir tog eingöngu, þannig að ef festingin á einnig að bera skerálag skaltu spyrja ábyrgan verkfræðing hvort hækka eigi prófunarálagið til að skilja eftir svigrúm fyrir hvort tveggja. Skerprófanir sjálfar eru sjaldgæfar: sjá skerprófanir.

Hönnuður, eða verkfræðingurinn sem ber ábyrgð á verkinu, ákveður hvort prófana sé þörf, hvaða gerð, hversu margar og við hvaða álag. Prófandinn framkvæmir prófanirnar og skýrir frá niðurstöðum. Prófunarskýrsla skráir staðreyndir. Hún samþykkir ekki festinguna til notkunar og prófandinn ætti ekki að draga þá ályktun nema hann hafi hæfi til þess. Sjá hvað á að koma fram í prófunarskýrslu frá verkstað.